9. Atuty i pierwsze lewy

Wiadomo, że trudno jest samodzielnie nadrabiać braki w programach nauczania. Z drugiej strony z własnych doświadczeń wiem, jak pasjonujące może być poznawanie natury ludzkich zachowań oraz prawidłowości rządzących zjawiskami społecznymi.

Każda porcja wiedzy przynosi nową satysfakcję, zwłaszcza jeśli udaje się znaleźć dla niej ilustrację oraz zastosowanie w realnym życiu. Byłoby wspaniałym uwieńczeniem oraz nagrodą za wieloletnie wysiłki, gdyby owoce moich przemyśleń, czyli moje teksty, znacząco wspomogły rozpowszechnianie tych treści. Gdyby zachęciły, a jednocześnie dały podstawy dla skuteczniejszych osobistych dociekań, służąc za rodzaj kapitału początkowego pomocnego w inicjacji dzieła, o którym mowa w tym tekście. Zdaję sobie sprawę, że może być uznane za nieskromne, a zarazem niewiarygodne, aby niefachowiec oferował się z czymś takim.

Ale żeby mieć jakieś porównanie, warto zajrzeć do opracowań stricte naukowych – zwłaszcza socjologicznych. Życzę powodzenia. Trzeba naprawdę wielu lektur i łamania głowy, aby wyłowić coś zrozumiałego i przekładającego się na język praktyki. W wielu książkach można zagubić się w różnych zawiłościach oraz nie zawsze spójnych cytatach prac źródłowych. Cała psychologia opiera się na kilku alternatywnych koncepcjach i modelach ludzkiej świadomości, co stanowi poważne utrudnienie w jej rozumieniu.

Ogólnie można powiedzie, że tego typu nieprofesjonalne dzieła stanowić mogą rodzaj pomostu nad przepaścią, jaka dzieli przeciętnych ludzi od hermetycznej wiedzy fachowej, często niestety równie odległej od realiów życia – skupionej na wyrafinowanych szczegółach i żyjącej jakby życiem własnym. To co do tej pory napisałem, obraca się wokół najbardziej praktycznych aspektów rzeczywistości, a do tego opiera na uznanym kanonie wiedzy.

Jeśli nieraz idę z tym dalej, to posługując się zdyscyplinowaną logiką oraz powtarzalnymi obserwacjami. Kiedy w rzadkich przypadkach powołuję się na pojęcia i zagadnienia teoretyczne, staram się możliwie przystępnie je tłumaczyć. Wszystko co na ten temat napisałem zmieściłoby się w jednej obszerniejszej książce. Zresztą nie ma potrzeby wszystkiego czytać, aby samemu zacząć wnikliwiej i bardziej twórczo obserwować. Liczę, że dzięki moim opracowaniom niektórzy byliby w stanie pójść z tym znacznie dalej, i z czasem to od nich mógłbym się nauczyć czegoś nowego.

Generalnie miałoby to być pomocą głównie w okresie początkowym, do czasu, kiedy udałoby się włączyć do współpracy ludzi z przygotowaniem fachowym, którzy zweryfikowaliby i uzupełnili te koncepcje. Poza tym mogliby zaproponować coś całkiem nowego oraz wskazać i uprzystępnić już istniejące prace naukowe z tego zakresu. Oprócz tego uważam, że każdy mógłby wnieść tu coś własnego, zwłaszcza, jeśli zdecydowałby się zastosować w praktycznych poczynaniach poszerzoną wiedzę. Obserwacje z pierwszej ręki byłyby wręcz nie do przecenienia.

Przy okazji dodam, że moje opracowania nie powstałyby bez praktykowania zasady omylności. Tak samo jak i bez znaczącego przezwyciężenia własnych skłonności do samoidealizacji, co otworzyło mi drogę do znacznie większej kreatywności.

Przejdę teraz do bardziej osobistych treści. Sprawami społecznymi interesuję się nieprzerwanie od czasu rozpoczęcia studiów (nb. ścisłych). Od kilku lat próbuję pisać o różnych aspektach życia społecznego, a ostatnio coraz częściej o jego patologicznych przejawach.

Nieraz zdarzało mi się poruszać te tematy w rozmowach z ludźmi z mojego otoczenia, a tym którzy wyrażali taką chęć, pokazywałem swoje prace. Nieprzyjemnym zaskoczeniem było dla mnie to, że u znacznej większości nie znajdywał uznania fakt, że bezinteresownie poświęcam temu swój wolny czas.  Nic się nie zmieniło nawet wtedy, gdy udało mi się zwiększyć swą wiarygodność uzyskując pozytywne opinie psychologów oraz publikując parę prac.

Nie bardzo potrafiłem pojąć, dlaczego nie intryguje ich perspektywa głębszego zrozumienia rzeczywistości społecznej, zwłaszcza że nie dzieje się w niej najlepiej, czego sami mniej lub bardziej dotkliwie doświadczali. Zamiast rosnącego zainteresowania, odczuwałem narastający opór, czasem wręcz niechęć, której trwałe ślady pozostawały nawet wtedy, gdy całkowicie powstrzymywałem się od poruszania tych kwestii.

Z czasem jednak zacząłem lepiej pojmować takie reakcje i w końcu stały się ważnymi wskazówkami dla formułowania moich koncepcji. Zrozumiałem, że w tych warunkach metoda małych kroków nie będzie skuteczna – kiedy ludzie nie rozumieją dokąd prowadzą, zaś bardziej całościowe i solidne opracowania mogą odstraszyć swą objętością.

Jako możliwe rozwiązanie nasunęło mi się dokonanie czegoś w rodzaju przeskoku w czasie ukazujące możliwe do osiągnięcia atrakcyjne cele – ponad oporami rodzącymi się, gdy naruszone zostają jakieś własne wyobrażenia o rzeczywistości albo dotknięte bolesne miejsca w świadomości.

Praca taka musiałaby spełniać szereg trudnych wymogów: Przy niezbyt dużej objętości powinna poruszać wiele aspektów na raz. Różnorodne fenomeny społeczne powinna starać się obejmować jednym spojrzeniem, gdyż dopiero wtedy wiele efektów może się uwidocznić. Swą treścią powinna na tyle intrygować, jednocześnie dając dobre wskazówki początkowe, aby czytelnik sam zechciał ją sprawdzać i poszerzać własnymi obserwacjami. Generalnie powinna ukazać „Matrixa”, czyli ukryte mechanizmy oraz całkiem odmienną interpretację tego, co przyjmuje się za naturalne, a nawet nieuniknione, mimo że jest konsekwencją pewnych nieprawidłowości możliwych do usunięcia.

W końcu najważniejszy ogólny warunek: powinna na tyle pobudzić oczekiwania i nadzieje, aby przewyższyły ew. złe emocje związane z naruszaniem utrwalonych sądów. Jeśli udałaby się ta sztuka, praca ta mogłyby zachęcić do samodzielnych przemyśleń oraz do dalszych poszukiwań i lektur, co mogłoby zaowocować decyzją włączenia się do rozpowszechniania tych treści.

Ci, którzy widzą wokół różne złe zjawiska, ale jak do tej pory czuli się wobec nich bezradni, być może zdecydowaliby się zainwestować swój czas, aby ukazać innym ludziom nowe możliwości. Rozumieliby, że dopiero wysiłek wielu osób mógłby zaowocować głębszymi zmianami i zwrócić się w przyszłości z nawiązką, między innymi lepszą organizacją życia, a zatem i większą ilością wolnego czasu. Ci zaś, którzy już działają, być może uznaliby, że warto równolegle włączyć się w coś, co nie stanowi konkurencji dla np. działalności kulturalnej lub charytatywnej, a w perspektywie czasu mogłoby zdecydowanie zwiększyć ich skuteczność.

Pora w końcu powiedzieć o rzeczach najważniejszych. Przede wszystkim to, że mamy w kraju sytuację wysoce niepokojącą – byt znacznej części społeczeństwa jest zagrożony, tak jak zagrożona jest własność i tożsamość narodowa, a to, że wielu rodaków znamion kryzysu nie dostrzega, tylko poszerza jego zakres o zanik poczucia wspólnoty albo też o nieumiejętność dostrzegania rzeczy oczywistych.

Trudno nie zwrócić uwagi na możliwość powiązania tego stanu rzeczy z opisanymi powyżej niezdrowymi zjawiskami. Sądzę, że bez wielkiego trudu można wykazać, iż to co określam w skrócie zadufaniem w siebie, może być bardzo istotnym podłożem kryzysu – o ile tylko zdołamy dowieść znacznego rozpowszechnienia takich postaw.

 W moim przekonaniu nie nastręcza to zbytnich trudności. Trzeba tylko spojrzeć innymi oczami na to, co przez swoją powszechność zwykliśmy traktować jako rzecz naturalną i nie budzącą refleksji.

Przede wszystkim na niezwykłą awersję większości rodaków do wszelkiego rodzaju krytyki. Zauważmy, że wyrażenie całkiem delikatnej dezaprobaty jest w stanie nadwerężyć nawet wieloletnią zażyłą znajomość, zaś wywalenie prostu z mostu jakichś istotniejszych zarzutów niemal niechybnie wpędza ją w kryzys – często nierozwiązywalny.

A to czy są słuszne, nie ma tu większego znaczenia. Na poparcie tego wystarczy zauważyć jak powszechne jest obrażanie się w razie wypomnienia komuś, iż nie dotrzymał danego słowa, a zatem w przypadku, gdy słuszność zarzutów jest bezdyskusyjna. (Swoją drogą pozwalają sobie na to zwykle ci, którym mniej na danej znajomości zależy, a więc są w tym układzie w jakiś sposób silniejsi.

Uważna analiza tego fenomenu oraz jego kontekstu pozwala sformułować tezę, że może to świadczyć o znacznej relatywizacji prawd moralnych – skoro o posiadaniu racji decyduje pozycja danej osoby).

Daje się w tym wszystkim dostrzec przejawy ochrony za wszelką cenę dobrego o sobie mniemania – nie do końca widać uzasadnionego, przywołując znaną maksymę o prawdziwej cnocie, co krytyk się nie boi. Tezę tę poświadcza i mocniej jeszcze uzasadnia fakt, że bardzo źle widziane jest nawet całkiem ogólne   niepersonalne poruszanie w towarzystwie kwestii moralnych.

Można w tym widzieć działanie czegoś na kształt zapobiegawczych „sił odstraszania”. To w sferze postaw i wartości, ale nawet wytknięcie komuś ewidentnego błędu w rozumowaniu, czy poglądach – choćby neutralnych w swej etycznej wartości – także nierzadko prowadzi do ochłodzenia stosunków. Myślę, że przekonująco potwierdza to tezę o powszechności nietolerowania krytyki, a zarazem występowania wyalienowanych poglądów na samego siebie i świat.

Dodam jeszcze do tego pewne pośrednie uzasadnienia rozpatrywanego fenomenu. Dotyczą one postaw reformatorskich. Oczywiście nie jest tak, iż nikt w naszym kraju nie dostrzega objawów kryzysu. Tyle, że zarówno podnoszone jego powody, jak i proponowane rozwiązania, o ile nie są z gruntu chybione, to zwykle bywają jednostronne i powierzchowne.

Zasadą jest przy tym dopatrywanie się przyczyn różnych niedomogów w poczynaniach wszystkich innych grup czy partii, tylko nie własnej. Jak na dłoni widać tu absolutyzowanie własnych racji oraz niezdolność do ich weryfikowania i poszerzania. Wszystko to razem prowadzi do jałowych sporów i przepychanek, trwoniących siły i prowadzących do coraz większego skłócenia.

Przy tak rozbuchanych emocjach i spolaryzowanych poglądach trudno w ogóle marzyć, aby przebił się w naszym życiu politycznym ktoś, kto głosiłby potrzebę ogólnej odnowy moralnej i pracy u podstaw, czyli tego, co choćby w świetle dotychczasowych rozważań, wydaje się niezbędne dla przezwyciężenia kryzysu. Co więcej, nie ma żadnych szans, aby takie dezyderaty pojawiły się także w mediach – przynajmniej tych o szerszym zasięgu.

Ludzie owszem, chętnie przeczytają, że powszechnie podnoszonym problemom winni są jacyś Inni, ale przestaną oglądać albo czytać te tytuły, które będą próbowały pokazywać, że i oni nie są wolni od błędów i przywar, które tak chętnie rozpoznają u tamtych. Tego rodzaju „insynuacje” mogą być tolerowane jedynie pod dachami kościołów, choć można się obawiać, że tylko u nielicznych skutecznie neutralizują wszechobecne fałszywe umizgiwanie się do ich próżności.

Wszystkiemu temu można by w dużym stopniu zapobiec, gdyby ludzie dysponowali odpowiednią wiedzą pokazującą, że taka podwójna optyka, czyli w istocie idealizowanie siebie, przynosząc doraźne korzyści, na dłuższą metę zupełnie się nie opłaca. Nieporównanie trudniej jest to uzmysłowić tym, którzy już wpadli w tego rodzaju pułapki. Tak, czy inaczej trudno – przynajmniej na razie – liczyć w tym względzie na pomoc środków masowego przekazu, a do rozpowszechniania takich treści niezbędne zdaje się stworzenie całkiem nowych kanałów informacji.

6. Podwójny impas

Poglądy zbyt odległe od rzeczywistości, jeśli się zakorzenią, mają tendencję do silnego utrwalenia, wpychając ich „nosiciela” w swoistą pułapkę. Przyczyny tego zjawiska można podzielić na wewnętrzne i zewnętrzne.

Załóżmy, że na pewnym etapie procesu kształtowania poglądu w pewnej ważnej kwestii, dochodzi u kogoś do znacznego odejścia od wyważonego traktowania różnych jej aspektów (a zarazem od zasady omylności). Od tego momentu zaczyna przyjmować do wiadomości jedynie te informacje, które potwierdzają przyjęte wyobrażenia oraz odfiltrowywać pozostałe. Nieuchronnym skutkiem takiej jednostronności jest to, iż z upływem czasu jego poglądy muszą się w większym, bądź mniejszym stopniu oddalać od obiektywnej prawdy.

(Dla ilustracji dwa przykłady: I. Po konflikcie z daną osobą, na skutek złych emocji, zaczyna widzieć w jej zachowaniu wyłącznie złe strony. II. Po zagłosowaniu na pewną partię, dla uzasadnienia swego wyboru, zaczyna idealizować wszystkie jej dokonania). W konsekwencji ktoś taki ma coraz więcej do stracenia w razie otwartej konfrontacji z twardymi faktami, przez co zmuszony jest do usilnego bronienia swego zdania. Wszystko to z reguły odbywa się poza świadomą kontrolą, zaś tym co dociera do świadomości jest niechęć, czasem wręcz lęk przed solidniejszą analizą tych kwestii, no i oczywiście przed otwartym jej dyskutowaniem. W ten sposób pokrótce przedstawiłem wewnętrzne powody utrwalania się nieobiektywnych sądów.

Zewnętrznych powodów może być wiele, wśród nich np. pretensje kogoś, kto został pokrzywdzony w wyniku jakiegoś błędu w ocenie sytuacji. Jeśli jego sprawca nie uznał swej winy od razu (zakładamy, że sprawa była bezdyskusyjna), z czasem staje się to dla niego coraz trudniejsze, jako że poszedł z tym niejako w zaparte. Dodatkowo, w konsekwencji sfałszowania obrazu swego czynu, może uznawać takie pretensje za nieuzasadniony atak na własną osobę i w odwecie jeszcze powiększać pulę uczynionej krzywdy.

W dalszym ciągu tych rozważań skupię się jednak na innej grupie zewnętrznych czynników powodujących usztywnienie poglądów i postaw. Poruszę tu zagadnienie wyjątkowo szerokie, godne solidnej rozprawy, które mogę jedynie pobieżnie naszkicować. Sądzę jednak, iż kwestię tę można samodzielnie rozwinąć opierając się na obserwacji dostępnych faktów oraz na logicznym wnioskowaniu.

Najogólniej rzecz ujmując chodzi o to, że społeczeństwo, w którym jest duży odsetek ludzi o znacznym nasileniu wspomnianych skłonności niedobrze funkcjonuje, zaś stresy z tego wynikłe jeszcze bardziej wzmacniają ich potrzebę dowartościowywania się poprzez uznawanie swoich przekonań i postaw za słuszne i godne uznania. Spróbuję tę bardzo skondensowaną myśl nieco rozwinąć.

Ludzie zadufani we własne poglądy źle ze sobą współpracują. Trudno jest ich np. namówić do poparcia obiecującego polityka lub partii. Ponieważ w konfrontacji z odmiennymi poglądami zmuszeni są do stosowania demagogicznej retoryki (jako, że z założenia nie mogą dać się przekonać), w ich świadomości zacierają się granice rzetelnego i nierzetelnego argumentowania, przez co sami stają się bardziej podatni na manipulacje. Tacy ludzie stosunkowo łatwo dają się omamić kandydatom do władzy, którzy odwołują się do przesądów, czy próżności albo też obiecują efektowne korzyści, które z czasem mogą okazać się zgubne.

No a jeśli politycy ci znajdą wielu zwolenników i dosięgną władzy, ich decyzje z pewnością będą dalekie od optymalnych. Sprzyjać temu będzie niezdolność ich bezkrytycznych wyborców do weryfikowania poglądów i do wycofania swego poparcia. Jeśli w odpowiedzi na pogarszającą się sytuację ogólną, dla skompensowania frustracji i stresów, tym mocniej będą się dowartościowywać przeświadczeniem o własnych walorach, a przede wszystkim o swej niezłomności, będzie to naturalnie najgorszą z możliwych reakcji, która jeszcze bardziej pogłębi zbiorowe problemy.

Jest to tylko jeden z wielu, i to przedstawiony w wielkim uproszczeniu, niedobry efekt wywoływany przez takich ludzi. Inne, to na przykład łatwość wzniecania konfliktów lub też konformistyczne popieranie wszystkich, którzy są od nich silniejsi. Kolejny, to skłonność do krytykowania i dezawuowania, będąca zwierciadlanym odbiciem bezkrytycznego stosunku do siebie. Przy znacznym rozpowszechnieniu takich postaw, często sami doświadczają niesprawiedliwego traktowania i krytyki, co tym bardziej sprzyja usztywnieniu typowych przejawów ich zachowania.

]]> http://tru13.wordpress.com/2009/06/13/szlem-bez-atu-rzecz-o-pospolitej-polski-naprawie-czesc-6/feed/ 0 tru13 http://tru13.wordpress.com/2009/06/12/szlem-bez-atu-rzecz-o-pospolitej-polski-naprawie-czesc-5/ http://tru13.wordpress.com/2009/06/12/szlem-bez-atu-rzecz-o-pospolitej-polski-naprawie-czesc-5/#comments Fri, 12 Jun 2009 16:27:55 +0000 tru13 http://tru13.wordpress.com/?p=38 ]]>

5. Każdy as bierze raz

Opisana powyżej procedura to w zakresie nauk społecznych całkiem potężne narzędzie poznania, zwłaszcza jeśli po drodze zachęci do poszerzenia podstaw teoretycznych.

Problem jednak w tym, że posiada równie potężnych wrogów, którzy mogą stanąć na drodze osobistego rozwoju. Wymienię dwa spośród najważniejszych czynników powstrzymujących nieskrępowane wzbogacanie wiedzy. Oba są natury zdecydowanie emocjonalnej:wiedza, dyskusja, poglądy,

Po pierwsze, korygowanie własnych błędów zwykle związane jest z niezbyt przyjemnymi doznaniami, zwłaszcza jeśli odbywa się w obecności drugiej osoby – np. podczas dyskusji. Na ogół nasila się to wraz z wiekiem danej osoby, choćby dlatego, że poglądy stanowią ważny składnik życiowego dorobku każdego człowieka. Skutkuje to rosnącymi z upływem lat oporami wobec ich modyfikacji – zwłaszcza jeśli owocują odrzuceniem istotnej części dotychczasowych wyobrażeń.

Po drugie, jeśli na pewnym etapie rozwijania wiedzy natrafi się na poglądy wyjątkowo atrakcyjne, można zostać przez nie niemal dosłownie uwiedzionym, i podobnie jak na polu miłosnym, stracić ochotę na dalsze trudy poszukiwań. O ilustrację nie trudno – przykładów jest całe multum. Weźmy dwa charakterystyczne:

Zmęczona i rozdrażniona matka może uznać za słuszne ignoranckie rady, aby nie dawała się swemu małemu dziecku „sterroryzować” płaczem i nie próbowała za każdym razem śmierzyć go przytulaniem, itp. U nieco starszych dzieci może to polegać na niepowstrzymywaniu aktów agresji, z biciem włącznie, a wszystko to oczywiście dla ich dobra, „aby nie wychowały się na egoistów”.

W obszarze społecznym klasycznym przykładem może być przeświadczenie, iż zasiłki dla bezrobotnych są szkodliwe dla społeczeństwa i dla samych zainteresowanych, gdyż demobilizują ich aktywność i przedsiębiorczość.

I cóż z tego, że takie poglądy dość łatwo daje się zanegować, jeśli traci się chęć na dalsze roztrząsania? (Swoją drogą ilu poważnym komplikacjom dałoby się zapobiec, gdyby ludzie dysponowali odpowiednią wiedzą. Ilu problemom osobowościowym występującym w dorosłym życiu tak traktowanych dzieci oraz dramatom ludzi, którzy choćby z racji wieku nie są w stanie znaleźć zatrudnienia. Ale nie tylko tego, bo mniej oczywistych skutków braku zasiłków jest znacznie więcej. Wśród nich niskie płace, ogólne zakłamanie i brutalizacja życia).

Nie mniej szkodliwe są analogiczne tendencje w obszarze ocen własnych czynów i postaw – niechęć do krytycznej autoanalizy oraz oddawanie się powabom samozadowolenia.

]]> http://tru13.wordpress.com/2009/06/12/szlem-bez-atu-rzecz-o-pospolitej-polski-naprawie-czesc-5/feed/ 0 tru13 http://tru13.wordpress.com/2009/06/10/szlem-bez-atu-rzecz-o-pospolitej-polski-naprawie-czesc-4/ http://tru13.wordpress.com/2009/06/10/szlem-bez-atu-rzecz-o-pospolitej-polski-naprawie-czesc-4/#comments Wed, 10 Jun 2009 07:23:11 +0000 tru13 http://tru13.wordpress.com/?p=35 ]]>

4. Jak skutecznie zagrać blotkami?

Kiedy musimy posłużyć się programem komputerowym nie dysponując odpowiednią instrukcją, zazwyczaj chwytamy się metody, którą z powodzeniem stosują już małe dzieci – choćby w układankach – czyli metodę prób i błędów.

Polega ona na tym, że intuicyjnie lub na chybił trafił wykonuje się jakiś ruch, bacznie obserwując jego skutki. W ten sposób, po krótszym lub dłuższym czasie – o ile tylko ominie się pułapki powtarzania w nieskończoność tych samych sekwencji oraz wykaże dostateczną cierpliwość – zwykle osiąga się sukces.

W procesie kształtowania poglądów na bardzo skomplikowane z samej swej natury kwestie społeczne, nie ma niestety tak bezpośrednich oznak przybliżania się do celu. Z braku solidnej wiedzy teoretycznej, która zresztą w tych dziedzinach rzadko daje jednoznaczne i niezawodne rozwiązania, a raczej określone wskazówki oraz procedury weryfikacji, posłużyć się możemy uniwersalną zasadą omylności.

Zasadniczym jej wyznacznikiem jest założenie, iż nasze dotychczasowe poglądy mogą być błędne, bądź niekompletne. Z tego zaś logicznie wynika konieczność traktowania ich jako mniej lub bardziej uzasadnionych hipotez, które wymagają dalszego weryfikowania i uzupełniania – na dobrą sprawę permanentnego. (Stopień ich wiarygodności uzależniony jest między innymi od tego, jak dalece tłumaczą znane fenomeny oraz w jakim stopniu „zazębiają” się z pokrewnymi zagadnieniami).

W procesie tym pomocna jest wewnętrzna krytyka – czyli autokrytyka, połączona z próbami dowodzenia tez alternatywnych. Jeszcze lepszą okazję do korekty i rozwoju stwarza poznawanie poglądów innych ludzi oraz otwarte ich dyskutowanie. W tym kontekście ujawnienie się podczas wymiany zdań naszego błędu jest oczywistym sukcesem, jako że przybliża nas do pożądanego celu, jakim jest poznanie obiektywnej rzeczywistości.

(Np. ufność w autorytety, która w jakimś stopniu uzupełnia, bądź zastępuje osobiste dociekania, także może i powinna podlegać prawu omylności. Przy okazji dodam, że nie mam w tym, ani w żadnym innym miejscu tej pracy na myśli poglądów religijnych, które z zasady nie poddają się racjonalnej weryfikacji).

]]> http://tru13.wordpress.com/2009/06/10/szlem-bez-atu-rzecz-o-pospolitej-polski-naprawie-czesc-4/feed/ 0 tru13 http://tru13.wordpress.com/2009/06/08/szlem-bez-atu-rzecz-o-pospolitej-polski-naprawie-czesc-3/ http://tru13.wordpress.com/2009/06/08/szlem-bez-atu-rzecz-o-pospolitej-polski-naprawie-czesc-3/#comments Mon, 08 Jun 2009 19:13:41 +0000 tru13 http://tru13.wordpress.com/?p=31 ]]>

3. Ktoś zapomniał rozdać figur

Kończymy edukację wyekwipowani w przeogromny zasób tak „niezbędnych” w życiu informacji jak struktura sonetu, budowa kręgowca, czy też lewe dopływy Amazonki, natomiast całkowicie wolni od „balastu” niepraktycznej wiedzy o ludzkich potrzebach, naturze naszego myślenia, umiejętności skutecznej komunikacji albo o podstawowych zasadach funkcjonowania zbiorowości, czyli wszystkiego tego co jest potrzebne, aby radzić sobie z własnymi problemami, ustanawiać satysfakcjonujące relacje, wychować zdrowe dzieci, czy umiejętnie korzystać z mechanizmów demokracji.

Zapomnienie?

Trudno w to uwierzyć, skoro zrobiono to tak skrupulatnie, że absolwenci szkół średnich oraz większości wyższych uczelni nawet nie wiedzą czego nie wiedzą, bo nawet brak im namiastek, które każą patrzeć z respektem na astronomię, czy genetykę, czyli na te dziedziny, które choć trochę „liznęli”. W efekcie albo przejawiają lęk przed tym co nieznane, albo też uważają się za ekspertów i zapewne sami występowaliby przeciwko korekcie programów.

Ta konstatacja każe nieco innym okiem spojrzeć na głównych bohaterów poprzedniego punktu oraz na moje – dla niektórych może nazbyt brutalne albo też niewiarygodne – ostrzeżenia, aby nie pokładać w nich zbytnich nadziei.

Czy ktoś ze znanych polityków kiedykolwiek postulował, bądź obiecywał uzupełnienie tej dotkliwej luki w naszej edukacji?

Co prawda można by to złożyć na karb faktu, że sami takiej wiedzy nie posiedli, tyle że w kontekście ich potencjalnej lub faktycznej zdolności do decydowania o wielu istotnych naszych sprawach, wzbudza to tym większe zdziwienie albo i zgrozę.

Osobiście sadzę, że wiedzę psychospołeczną mają całkiem niemałą, tyle że ograniczoną do zakresu przydatnego dla skutecznej manipulacji. To zapewne owe zdeformowane rozumienie mechanizmów społecznych podpowiada im cichy konsensus (podejrzewam, że całkowicie intuicyjny, czyli nieuzgodniony) aby nikt nie wyrywał się z czymś, co mogłoby znacznie utrudnić sprawowanie władzy w jej dotychczasowym stylu.

Czy w takim razie możemy się spodziewać, że będą nas chcieli wyposażyć w skuteczne antidota na manipulowanie, czyli w dobrą wiedzę z psychologii i socjologii?

Jest to pytanie raczej retoryczne. Podobne temu, jaka by też była reakcja potentatów medialnych i rynkowych na coś, co skutkowałoby większą świadomością ludzi i groziło zdecydowanym wzrostem wymagań wobec nich.

Jeśli ktoś powie, że dla nabycia takich umiejętności potrzeba wielu lat żmudnych, specjalistycznych studiów, mogę odesłać do dalszych fragmentów tej pracy.

Teraz powiem tylko tyle, że jeśli dać ludziom objętościowo całkiem skromny, ale dobrze przemyślany zasób informacji, wyposaży się ich w klucz, dzięki któremu będą potrafili odczytywać z wielkiej księgi życia większość tego, co jest potrzebne by mądrze i dobrze żyć.

I jeszcze dodam coś ważnego: Już samo zapoznanie się z czymś, co można nazwać zasadą omylności, przyniosłoby w tej materii nieocenione korzyści.

2. Dwie wiadomości – zanim znów podniesiesz karty

Zacznę tradycyjnie od tej gorszej: Nie liczcie na tych, którzy obiecują, że gdy damy im władzę, przychylą nam nieba. Jeśli dostatecznie trzeźwo przyjrzymy się remediom głoszonym przez znane ugrupowania polityczne, dojrzymy rozwiązania w najlepszym razie cząstkowe albo też takie, które przynosząc doraźne korzyści, w dłuższej perspektywie mogą być bardzo szkodliwe.

I nawet jeśli jakimś zrządzeniem losu trafiłby się nam ktoś naprawdę wybitny, a zarazem odważny, to można być raczej pewnym, że będzie postulował rozwiązania niezrozumiałe i nie do przyjęcia dla szerszej publiczności, a jeszcze do tego wywoła furię wpływowych mediów i środowisk.

Ta lepsza wiadomość jest taka, że nawet po pozbyciu się tej zdawałoby się ostatniej nadziei, do dyspozycji wciąż pozostaje masa niewykorzystanych możliwości. Dzięki nim nie tylko dałoby się usunąć znane bolączki naszego życia, ale można by także zyskać wiele innych nieprzeczuwanych korzyści. Problem jednak w tym, że aby je dostrzec, potrzebna jest odpowiednia wiedza o ludziach i społeczeństwie.

1. Cztery pas, karty w tas

Każdy dorosły Polak doskonale wie, że u nas „nic się nie da zrobić”. Nie może wyperswadować sąsiadowi, aby nie hałasował po nocy; spowodować by drogowcy załatali dziurę, w której samochody łamią resory; zmienić niekompetentnego przełożonego, marnotrawiącego wysiłek podwładnych, itd., itp.

Tym bardziej czuje się bezradny wobec spraw wykraczających poza jego osiedle i przedsiębiorstwo. Owszem, czasem dziury w jezdni znikają albo wybudują coś pożytecznego, ale dzieje się to jakby samo z siebie – całkowicie poza jego kontrolą. Nieraz zdarza mu się czytać, że w jakimś miasteczku mieszkańcy usunęli złego burmistrza albo wybudowali dom kultury, ale w jego otoczeniu wspólne inicjatywy są marzeniem ściętej głowy.

Niemal każdy zanim się całkowicie zniechęcił, próbował jakiegoś działania: rozmawiał z sąsiadami, zachęcał własnym przykładem albo pisał odwołania. Z czasem zrozumiał, że i tak by to nic nie pomogło, kiedy widział daremność nawet tych, którzy poszli na całość zbierając podpisy, pisząc do prasy, czy odwołując się do sądu.

Po takich doświadczeniach nie pozostaje mu nic innego, jako tylko uprzedzać wszystkich jeszcze nie zrażonych, aby nie trwonili energii, a przy okazji nie narażali się na niezrozumienie albo nawet wrogość ze strony tych, dla których chcieliby coś pożytecznego zrobić.

Co prawda dla zupełnie zdesperowanych pozostaje do dyspozycji np. przykucie się do drzwi urzędu, czy też wkroczenie do studia TV z atrapą bomby, ale nawet jeśli uda im się zwrócić uwagę mediów na własną krzywdę, skutkuje to jedynie na krótką metę, no i oczywiście z wielu jeszcze innych powodów nie może być godne polecenia.

Niektórzy – chyba coraz mniej liczni – wierzą wciąż w jakichś polityków, np. tych, którzy do tej pory nie rządzili albo będąc u władzy mieli związane ręce. Tyle, że poza oddaniem pojedynczego głosu nic więcej nie mogą w tej sprawie zdziałać – namawianie nieprzekonanych, to kolejny przykład bicia głową w mur niemożności.

]]> http://tru13.wordpress.com/2009/06/06/7/feed/ 0 tru13 http://tru13.wordpress.com/2009/06/06/hello-world/ http://tru13.wordpress.com/2009/06/06/hello-world/#comments Sat, 06 Jun 2009 17:27:52 +0000 tru13 ]]>

W świecie, w którym panuje zgiełk przekrzykujących się głosów, gdzie bardzo wielu stara się zwrócić na siebie uwagę skrajnymi poglądami, bądź niewiarygodnymi wyczynami, czymś radykalnie odmiennym, wręcz niezwykłym musi się wydać umiar i skromność.

Rozsądni ludzie nie mają wątpliwości, że właśnie te walory mogłyby być lekiem na nasze skołatane serca, zdolne uchronić nas przed bardzo niebezpiecznymi ekstremalizmami; niestety, rozsądek każe im również powątpiewać, aby mogły konkurować z rozkrzyczaną resztą, gdyż już niejako z definicji są tyleż słuszne, co nieskuteczne.

I to jest właśnie punktem wyjścia dla naszej idei i otwierającej się przed nami możliwej aktywności. Skrajna, radykalna trudność tej sytuacji, to zarazem nasze wyzwanie, gdyż zdajemy sobie sprawę, że właściwie nie ma innej drogi, niż wziąć się za coś teoretycznie niewykonalnego.

Oczywiście, w wolnym świecie zawsze są jakieś inne wyjścia. Można na przykład dać się uwieść tym, którzy zaklinają się, że są w posiadaniu kamienia filozoficznego – jakiejś prostej recepty na wszystkie bolączki tego świata. Zawsze można również próbować uciec przed rozpaczą oddając się licznym formom samozatracenia oferowanym przez przebogate gadżety współczesnej cywilizacji. My jednak wybieramy drogę zupełnie inną.

Czasy są pod wieloma względami paradoksalne i dlatego nasze hasło będące kluczem do przyszłych działań nie może się uchronić przed złożonością, nawet pewną dwuznacznością. Ale czyż może być całkiem proste coś, co z zamierzenia ma walczyć z monstrami prostactwa i jednostronności?

Już na wstępie wyrzekamy się chwytliwych haseł i obietnic, gdyż pragniemy przyciągnąć do siebie prawdziwą elitę. Prawdziwą – tzn. nie polegającą na potędze majętności i wpływów, lecz na walorach ducha i umysłu. Bynajmniej nie dlatego, że my i nasz ruch chcemy się nad kimś wywyższać, lecz ze względu na przewidywaną skalę trudności. Cóż zatem można i należy wyczytać w naszej nazwie – naszym sztandarowym haśle? Na czym miałby polegać ów radykalizm, czym różniłby się od radykalizmów, z którymi chce walczyć, i jak godzić jego ogień z wodą umiaru?

Centralnym i absolutnie najważniejszym pojęciem jest dla nas umiar. Jeśli dodajemy słowo „radykalność”, to dlatego, że w odniesieniu do naszych celów właśnie idei harmonii i godzenia różnorodnych, czasem nawet sprzecznych pierwiastków, oddajemy bezwzględny prymat. I dlatego także, iż przez cały czas powinna towarzyszyć nam równie radykalna wola urzeczywistnienia owego zamiaru, którą chcemy przeciwstawić biernej kontemplacji albo jałowym marzeniom o przyszłej „harmonii świata”.

Chcemy jednak uniknąć zakłamania i udawać, że wszystko dałoby się uzyskać samą łagodnością, albo też pod przykrywką hasła o celu uświęcającym środki, radykalnie i bez skrupułów eliminować inaczej myślących (ileż to już razy w historii bywało…).

I tu właśnie dochodzimy do sedna problemu. Właśnie gdzieś między tymi skrajnościami, których zdecydowanie się wyrzekamy, musimy znaleźć złoty środek. Piszę „musimy”, gdyż dopiero wszystko przed nami, łącznie z dyskusją o szczegółach programu, który nie może być przecież inny, niż radykalnie umiarkowany, choćby przez swoją elastyczność i otwartość dla tych, którzy zechcą w przyszłości do nas przyjść.

Już dziś możemy jednak powiedzieć, że my, twórcy tego ruchu, deklarujemy że mamy zamiar być całkiem radykalni w wykorzystywaniu wszelkich pozytywnych metod i środków (mieściłoby się w tym oddziaływanie dobrym przykładem, czy też gromadzenie i tworzenie intelektualnego dorobku, który przekonywałby do dobrodziejstw mądrości i umiaru), zaś bardzo umiarkowani w stosowaniu agresji (pokojowe protesty, mobilizowanie opinii publicznej, lobbing, itp.).

Z góry też zakładamy, że nasza elastyczność nigdy nie mogłaby iść na zbyt dalekie kompromisy i przekraczać ramy programowego umiarkowania. Jeśli gdzieś dawalibyśmy jeszcze pole do radykalizmu, to na przykład w tym, by być bezwzględnie odpornym na pokusę wyobrażeń o własnej nieomylności. Idea umiaru implikuje bowiem osobistą mądrość, a ta każe zachować pokorę wobec nieskończonego bogactwa i złożoności otaczającego świata. Chcemy czerpać satysfakcję z odnajdywania prawdy o nim, nie zaś łudzić się zgubnym przekonaniem, że jesteśmy jej etatowymi notariuszami.

Nasze zasady każą nam także nie nadużywać słów oraz cierpliwości, niech zatem reszta będzie milczeniem (oczywiście również umiarkowanym).